Кастрацыя падаўжае жыццё — навукоўцы гэта пацвердзілі

Жанчыны ў большасці краін свету жывуць даўжэй за мужчын. Напрыклад, у Беларусі, паводле звестак Белстата за 2024 год, чаканая працягласць жыцця мужчын складала 69,3 года, а жанчын — 79,8 года. Розніца — больш за дзесяць гадоў.

Часткова гэта тлумачыцца паводзінамі і ладам жыцця, але розніца захоўваецца, нават калі ўлічыць такія фактары, як няшчасныя выпадкі, самагубствы і забойствы. Гэта сведчыць пра існаванне і біялагічных прычын.

Адной з іх можа быць уплыў мужчынскіх палавых залоз — яечкаў. Як піша Science, навукоўцам даўно вядома, што кастрацыя здольная павялічваць працягласць жыцця самцоў розных відаў сысуноў. Ёсць і гістарычныя даследаванні людзей, якія сведчаць пра падобны эфект.

У прыватнасці, даследаванне 1969 года, праведзенае на аснове звестак пра пацыентаў псіхіятрычнай установы, якіх у мінулым прымусова кастрыравалі, паказала, што яны маглі жыць больш чым на дзесяць гадоў даўжэй за некастрыраваных мужчын. А аналіз даных 2025 года па 22 відах хрыбетных выявіў паслядоўнае павелічэнне даўгалецця пасля кастрацыі.

Але доўгі час заставалася незразумелым, чаму гэта адбываецца і ці абавязкова выдаляць яечкі ў маладосці, каб атрымаць такі эфект.

Найбольшы эфект — у сталым узросце

Каманда даследчыкаў з Цэнтра медыцынскіх навук Тэхаскага ўніверсітэта ў Сан-Антоніа вырашыла праверыць, як узрост кастрацыі ўплывае на працягласць жыцця. Для эксперыменту выбралі лінію лабараторных мышэй, у якой самкі, падобна да людзей, стабільна жывуць даўжэй за самцоў.

Навукоўцы падзялілі самцоў на тры групы. Першую кастрыравалі яшчэ да палавога паспявання, другую — неўзабаве пасля яго, а трэцюю — ва ўзросце 240 дзён. Для мышэй гэта ўжо паважны век, які даследчыкі прыблізна параўноўваюць з трыццаццю гадамі ў чалавека.

Вынікі аказаліся нечаканымі. Ва ўсіх трох групах кастрыраваныя мышы жылі даўжэй за тых, якім яечкі не выдалялі. Але найбольшы выйгрыш атрымалі жывёлы, кастрыраваныя ў сталым узросце. Іх медыянная працягласць жыцця павялічылася амаль на 33%. Для параўнання, кастрацыя да палавога паспявання дала прырост каля 19%, а адразу пасля яго — каля 26%.

Больш за тое, пасля аперацыі ніводная мыш з трэцяй групы не памерла на працягу больш чым года. Гэта асабліва ўразіла даследчыкаў, бо ў такім узросце смяротнасць сярод мышэй звычайна ўжо пачынае расці.

Вынікі дазволілі выказаць нечаканую гіпотэзу: у маладым узросце яечкі могуць нават спрыяць даўгалеццю, але з гадамі іх уплыў становіцца шкодным.

Чаму так адбываецца?

Яечкі выпрацоўваюць больш за 90% тэстастэрону ў мужчынскім арганізме. Таму можна было б дапусціць, што менавіта гэты гармон скарачае жыццё. Аднак навукоўцы перасцерагаюць ад паспешлівых высноў: кастрацыя выклікае мноства фізіялагічных змен, і пакуль невядома, якія з іх адказваюць за павелічэнне працягласці жыцця.

Цікава, што кастрыраваныя ў сталым узросце мышы не выглядалі фізічна здаравейшымі за астатніх. З узростам яны гэтак жа гублялі мышачную сілу і дэманстравалі іншыя прыкметы старэння. Гэта азначае, што павелічэнне працягласці жыцця не абавязкова суправаджаецца запаволеннем усіх працэсаў старэння.

Даследчыкі цяпер хочуць высветліць, ад якіх захворванняў паміралі паддоследныя жывёлы, і вызначыць рэчывы, якія выпрацоўваюцца яечкамі і могуць уплываць на даўгалецце.

У перспектыве гэта можа дапамагчы стварыць прэпараты, якія імітуюць станоўчы ўплыў кастрацыі на працягласць жыцця, але без выдалення палавых залоз і звязаных з гэтым наступстваў.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0