Старэнне хатніх гадаванцаў прыносіць з сабой не толькі сівізну на пысе і запаволенне крокаў. Сёння ветэрынары ўсё часцей сутыкаюцца з праблемай, якая раней заставалася ў цені — кагнітыўным расстройствам у жывёл. Як яно праяўляецца і ці можна дапамагчы свайму чатырохлапаму гадаванцу?
Каб знайсці адказы на гэтыя пытанні, журналісты нямецкага выдання Spiegel пагаварылі з экспертам у галіне нейралогіі жывёл, прафесарам Хольгерам Фолькам, які разам з групай калег распрацаваў і апублікаваў першыя ў гісторыі міжнародныя рэкамендацыі па дыягностыцы і лячэнні дэменцыі ў сабак.
Навукова гэты стан называецца сіндромам кагнітыўнай дысфункцыі сабак (Canine Cognitive Dysfunction Syndrome — CCDS). Захворванне шмат у чым падобнае да хваробы Альцгеймера ў людзей: даследаванні мозгу на МРТ і паслясмяротныя аналізы паказваюць аднолькавыя паталагічныя змены.
Статыстыка несуцяшальная: прыкладна траціна сабак ва ўзросце 12 гадоў пакутуе на дэменцыю, а сярод 15‑гадовых жывёл гэты паказчык дасягае дзвюх трацін. Прычым пароднай схільнасці няма: галоўны фактар — гэта ўзрост.
Першыя сігналы, якія лёгка прапусціць
На ранніх стадыях дэменцыя ў сабак часта выглядае як «звычайная старасць». Жывёла можа стаць больш палахлівай, часам губляцца ў знаёмым асяроддзі, не адразу знаходзіць міску з ежай або дзверы, праз якія трэба выходзіць на вуліцу. Такія дробязі ўладальнікі часта ігнаруюць, спісваючы іх на ўзрост.
Аднак, як тлумачыць Фольк, у гэты момант працэс ужо ідзе, і калі яго не заўважыць, хвароба хутка прагрэсуе. У большасці выпадкаў CCDS дыягнастуюць тады, калі магчымасці нешта змяніць амаль вычарпаныя. Напрыклад, калі сабака ўжо пачынае спраўляць патрэбу ў доме. Фольк папярэджвае: на гэтым этапе мозг жывёлы знаходзіцца ў стане, падобным да фінальнай стадыі хваробы Альцгеймера.
Асабліва балючым для гаспадароў становіцца змяненне ў паводзінах сабакі. Жывёла, якая раней безумоўна радасна рэагавала на свайго гаспадара — незалежна ад настрою, выгляду або стану, — можа раптам пачаць глядзець «скрозь» яго, не пазнаваць або не рэагаваць на эмоцыі. І гэта з'яўляецца адным з самых траўматычных момантаў для чалавека.
На што звярнуць увагу
Міжнародныя рэкамендацыі прапануюць стандартызаваны падыход да ранняй дыягностыкі CCDS. Адзін з ключавых інструментаў — спецыяльны апытальнік для ветэрынараў і ўладальнікаў, які дазваляе адсачыць першыя змены. Сярод трывожных прыкмет — парушэнне сну (асабліва начная актыўнасць), праблемы з кантролем фізіялагічных патрэб, рост трывожнасці, змяненне сацыяльных кантактаў з чалавекам.
Ідэальны варыянт, паводле Фолька, — увядзенне кагнітыўных тэстаў у стандартныя ветэрынарныя агляды ўжо з сямігадовага ўзросту. Гэта дазволіла б мець «базавы ўзровень» і штогод адсочваць дынаміку. У складаных выпадках прапануецца рабіць МРТ або забор спіннамазгавой вадкасці. Гэта дарагія працэдуры, якія патрабуюць наркозу, але яны дазваляюць выключыць іншыя прычыны сімптомаў, напрыклад, пухліны, інсульты або іншыя паталогіі.
Прафілактыка
Сіндром кагнітыўнай дысфункцыі сабак, як і хвароба Альцгеймера ў людзей, не паддаецца поўнаму лячэнню. Аднак на ранніх стадыях яго развіццё можна істотна запаволіць.
Вялікую ролю адыгрывае харчаванне. Мозгу, які старэе, патрэбна энергія, якую даюць сярэднеланцуговыя тлустыя кіслоты. А амега-3 тлустыя кіслоты дапамагаюць тармазіць запаленчыя працэсы.
Наступны аспект — дыета. Навукова даказана, што сабакі, якія атрымліваюць крыху менш калорый (прыкладна на 5% ніжэй за норму), радзей пакутуюць на кагнітыўныя праблемы. Гэта не значыць, што трэба прымушаць гадаванца галадаць, — важна проста яго не перакормліваць. Простае правіла: калі рэбры добра прамацваюцца, вага, хутчэй за ўсё, знаходзіцца ў межах нормы.
Не менш важныя інтэлектуальная і фізічная актыўнасць. Як і ў людзей, «кагнітыўны запас» у сабак можна павялічваць: навучанне трукам, гульні, рух — усё гэта дапамагае мозгу даўжэй захоўваць свае функцыі. Адным сабакам падабаюцца складаныя задачы, іншым — бег за мячом, і тут важна ўлічваць індывідуальныя схільнасці.
Прафесар Фольк адзначае, што дэменцыя характэрная і для іншых гадаванцаў, у тым ліку для катоў. Даследаванняў у гэтай вобласці пакуль менш. У катоў праблема часта праяўляецца не стратай арыентацыі, а пастаянным начным мяўканнем — сапраўдным выпрабаваннем і для жывёлы, і для яе гаспадара.
Каментары