«Pozvu ŭ sud atrymała ŭ raddomie». Nasta Daškievič pra rody padčas śledstva, sud ź miesiačnym dziciem i kachańnie na adlehłaści
Nasta Daškievič źbirała sumku na vypadak, kali jaje zabiaruć u kałoniju prosta z suda, pakłała tudy małakaadsos i tabletki dla spynieńnia łaktacyi. Jaje małodšamu synu tady byŭ miesiac, a pozvu ŭ sud jana atrymała jašče ŭ raddomie. Nastu sudzili razam z mužam Źmitrom Daškievičam, prakuror patrabavaŭ dla abodvuch pa paŭtara hoda kałonii. Žančynu ŭhavorvali źjechać z Biełarusi, ale jana vyrašyła zastacca.
Napieradzie byli «chatniaja chimija», načnyja pravierki, hady čakańnia kachanaha i listy, jakija dapamahali im nie stracić adno adnaho. U vialikaj razmovie z «Lusterkam» Nasta ŭpieršyniu tak padrabiazna raskazała, jak adna hadavała čaćviarych dziaciej va ŭmovach abmiežavańnia voli, što dapamahło joj vytrymać razłuku z mužam i jakoj była ich doŭhačakanaja sustreča — amal jak u ramantyčnym kino.
«Ja siadžu i dumaju, što rabić. Siadać u mašynu, brać dziaciej i hnać adsiul albo zastavacca i prymać heta ŭsio jak jość?»
— Jak vas zatrymali?
— Varta pačać z taho, što Źmitra papiaredžvali, što im surjozna cikaviacca siłaviki… Heta byli ludzi nie ź siłavych struktur, ale jany ź imi niejak pierasiakalisia. I ja pamiataju toj cudoŭny dzień, kali jon sieŭ u mašynu i raskazaŭ, što jamu pieradali. I my siadzim, ja kažu: «Źmicier, moža, źjazdžać?» Jon adkazvaje: «Ja nie mahu. Ja tak šmat kazaŭ pra adkaznaść, na mianie mnohija hladziać. I što, ja pabiahu? Nie, nie mahu».
Jašče nas napiaredadni klikali na dopyty. Ja tady była z žyvatom, na piatym-šostym miesiacy chadziła pa hetych dopytach. Źmicier, ja pamiataju, vielmi, vielmi chvalavaŭsia. A ŭ mianie pazicyja zaŭsiody adna: ja admaŭlajusia prosta davać pakazańni, jak by jany tam ni cisnuli. Tamu što ja siadzieła svoj čas u «amierykancy», ja viedaju, što takoje razmaŭlać ź siłavikami. I ja vychodžu, i mnie štości tam harknuli: «My jašče pabačymsia, vy što, dumajecie, što vam heta sydzie z ruk?» Pamiataju, sadžusia ŭ hetuju mašynu, i my jedziem, i ja, kaniešnie, razumieju, što ŭsie hetyja chmary zhuščajucca nad nami. Prytym — nad abodvuma. Ja niekalki razoŭ u Źmitra spytałasia: «Moža, pajedziem?» A jon adkazvaje: «Nie, my nie pajedziem». «Nu nie pajedziem, dyk nie pajedziem», — padumała ja, bo i sama nie była vielmi ŭpeŭnienaja ŭ hetym rašeńni.
I voś nastała 23 sakavika 2022 hoda. Toj dzień ja pomniu jak u zapavolenych zdymkach. Zvyčajnaja ranica, my dziaciej źbirajem u sadki. Źmicier adčyniaje dźviery, vychodziać spačatku dzieci, sadziacca ŭ mašynu, potym Źmicier, a paśla ja čuju niejkija huki, padymaju vočy — i ŭ mianie ŭžo ŭ kvatery čałaviek piać mužčyn, u kalidory — jašče stolki ž. Nu i ŭsio, mnie nie treba tłumačyć, ja razumieju, što heta značyć.
Ja hlanuła ŭ vočy Źmitra: jon taksama ŭ šoku. Biezumoŭna, bolš baicca za mianie: šosty miesiac. I jon adrazu: «Vyklikaj chutkuju! Vyklikaj chutkuju!» Ja adkazvaju: «Chutkuju? Mnie narmalna!» A ŭ samoj cisk biažyć uharu. Ja źniervavanaja chadžu pa kvatery, paryvałasia za dziećmi iści, a jany ž u mašynie (dzieciam pary na toj momant było šeść, čatyry i amal dva hady. — Zaŭv. red.). Siłaviki mnie: «Siadzicie tut, zaraz pryviadziem dziaciej». Nas sa Źmitrom na kanapu pasadzili, zapatrabavali dastać telefon: «Razbłakujcie». Nu a Źmicier — heta ž Źmicier: «Ja nie budu». Jamu adrazu pa tvary ŭdaryli. Ja siadžu pobač, kryču: «Što vy robicie?!» A jany da mianie: «Ciapier ty davaj telefon».
Tut jany nadzieli Źmitru kajdanki, a jon mnie ŭsio paŭtaraje pra chutkuju hetuju: «Vyklikaj, vyklikaj!» Potym pryviali dziaciej. Kaniešnie, heta ŭsio vielmi było baluča, bo dzieci bačyli, jak jaho ŭ kajdankach, ruki dahary, vyvodziać z chaty. Potym ja skazała: «Mnie treba telefon, ja ŭkluču dzieciam mulciki». Jany addali — i dzieci siadzieli i hladzieli mulciki ŭ spalni. A ź imi hladzieć mulciki pastavili takoha ambała, kab ja tam što-niebudź nie ŭklučyła tam paralelna.
Vobšuk praciahvajecca, a ŭ mianie mandraž — nie mahu stajać na miescy. Pamiataju, što pierad hetym ja pieramyła ŭsiu zimovuju vopratku, i jana lažała, sochła tam paŭsiul. Chadžu i hetuju vopratku składvaju i viešaju. Jany: «Možacie supakoicca?» Pajšła niejkija tabletki vypiła — vitaminy, fienibuciku. Jany: «Što vy pjacie?»
— A heta byŭ HUBAZiK?
— Tak. Ale što mianie ŭraziła va ŭsioj hetaj abstanoŭcy — ja pieršy raz pabačyła ludziej, katoryja nie robiać rabotu, bo tak treba i ŭsie ŭsio «panimajuć». A tych, katoryja realna nas nienavidziać: «Voś vy takija-siakija, vy raschistvajecie łodku, vy nie možacie žyć narmalna, dy jašče dziaciej padbuchtorvajecie…» Znajšli listy, jakija dzieci pisali, pa-mojmu, Maryi Kaleśnikavaj, pisali, niejkija serdulki tam malavali. Voś, i jon kryčyć: «Što heta? Što vy dziaciej vučycie hetamu!»
I byŭ adzin momant, kali moj David padyšoŭ, kaža: «Mama, a tata chutka pryjdzie?» I ja hladžu na jaho, kažu: «David, ja nie dumaju. Ja dumaju, što nie chutka».
Zabrali moj telefon. I na raźvitańnie kažuć: «U nas niama ŭstanovak na vas na dadzieny momant, tak što zastavajciesia doma».
— Jak vy siabie adčuvali ŭ toj momant?
— Ja siadžu i dumaju, što rabić. Siadać u mašynu, brać dziaciej i hnać adsiul albo zastavacca i prymać heta ŭsio jak jość?
Mianie paklikali śviedkaj na sud. A tam abvinavačvańnie, što my nie adčyniali dźviery, pieraškadžali siłavikam, — takoje ŭsio farmalnaje. A ŭ mianie naohuł dumki nie tam, mianie kałocić.
U Źmitra zapytvajucca: «Ci jość u vas pytańni da žonki?» A jon kaža: «Nasta, ja ciabie vielmi kachaju. Usio budzie dobra». I mianie prama nakryvaje, ledź siabie strymała, kab nie raspłakacca. Potym Źmicier raskazvaŭ, što ledź pramoviŭ heta, kab nie raspłakacca tam taksama.
Užo paśla advakat Źmitra pieradaŭ, što mnie treba pryjści na śledčyja dziejańni, maŭlaŭ, my nie budziem jaje aryštoŭvać.
— To-bok užo było jasna, što kryminalnuju spravu zaviali i na vas?
— Tak. Ja ŭžo maralna padrychtavałasia. I jak tolki ja pryniała rašeńnie, što zastajusia, to ŭsio ŭžo było spakojna.
— Čamu vy pryniali mienavita takoje rašeńnie?
— Ja čałaviek vierujučy, mnoha maliłasia. U nas, u vierujučych ludziej, jość takoje razumieńnie, što z Boham možna razmaŭlać i atrymlivać adkazy. I na toj momant ja čytała Bibliju, i tam było słova, što Isusa aryštoŭvajuć u Hiefsimanskim sadzie, a jon kaža: «A tych, chto sa mnoj, vy nie čapajcie». U mianie na hetym słovie byŭ taki supakoj, što sa mnoj usio budzie dobra. Nibyta ja atrymała 100% Božaje abiacańnie. I ja imknułasia pamiatać pra hetaje abiacańnie ŭ ciažkija časy. I ja na hetaj upeŭnienaści, z hetym Božym abiacańniem, što sa mnoj usio budzie dobra, išła dalej.
«Na mianie cisnuli svaje i čužyja, i ŭsie pisali i kazali: «Dy ty ehaistka! Padumaj pra dziaciej!»»
— Vy naradžali małodšaje dzicia faktyčna pad śledčymi dziejańniami. Jak heta było?
— Ja naradziła raniej na paŭtara miesiaca z-za stresu. U mianie takoha nie było ź minułymi ciažarnaściami, a heta ž čaćviorty dzicionak. Plus ja nie zmahła naradzić jaho sama: nie było rodavaj dziejnaści. A ja zaŭsiody dahetul naradžała sama. U mianie ŭlivali aksitacyn — pa nulach. Śmiajusia, kažu: «Viedajecie, u mianie tut stolki adrenalinu, što jon, napeŭna, nie moža pierabić». A miedyki chadzili kala mianie ŭsiu noč. Da hetaha źbirałasia taksama viesieła: treba ž raśpichać usich dziaciej, adpravić ich da ciotki, usio vyrašyć.
— A ŭ toj momant vy ŭžo naradžali?
— Tak, rodavaja dziejnaść idzie. A źbiraju sabie sumku, a mnie jašče niešta treba dakupić, niejki pierakus sabie ŭkinuć. Kaniečnie, takoj historyi nikomu nie pažadaju. Ja staŭlusia da hetaha ŭžo z humaram, ale kali pahladzieć na heta zboku, kaniečnie, usio vielmi sumna.
Dyk voś, ja pastupiła ŭ balnicu, napeŭna, hadzin u 12—13, i da šaści ranicy na mianie daktary hladzieli ŭ šoku: «Ty naradžać-ta budzieš? Vody iduć, usio idzie»… A rodavaj dziejnaści niama. Pamiataju, doktar padychodzić da mianie ŭ šeść ranku i kaža: «Słuchajcie, kab mnie niechta skazaŭ, što čaćviortyja rody nie razradziacca na hetych viodrach aksitacynu, ja b nie pavieryŭ u žyćci!»
I mianie na kiesarava pavieźli. To-bok, sapraŭdy, usio heta mocna adbivajecca na ciele. Navat sam nie asensoŭvaješ, tysiaču błokaŭ pastaviŭ u hałavie, siabie nastroiŭ… Ale jość rečy, katoryja viartajuć ciabie ŭ realnaść i hrukajuć tabie ŭnutry: nienarmalna ŭsio, što ty zaraz prachodziš. Darečy, ja i pozvu svaju ŭ sud atrymała, znachodziačysia ŭ raddomie.
— Jak vy vypisvalisia z raddoma? Zvyčajna heta śviatočnaje mierapryjemstva.
— Tak, zvyčajna siabry prychodziać, muž, uručajuć hetamu mužu dzicia… A kali ja vypisvałasia, to miedsiostry nie viedali, kamu addać niemaŭla. Ja kažu, pakazvajučy na siabroŭku: «Mašy dajcie». Jany: «Maša, prymajcie!»
Doma siabry ŭžo mianie čakali. Ale takoje sabie adčuvańnie, skažu ščyra: siadaješ u aŭtamabil i jedzieš sa svaim dzicionkam… A potym z hetaj ža lulkaj ja pajechała ŭ sud, raśpisałasia, što ja atrymała pozvu, što ja ŭ kursie i mnie treba pryjści.
— Na momant suda małodšamu dzicionku tolki-tolki spoŭniŭsia miesiac. Vy ŭ sud ź im taksama prychodzili?
— Nie, ja pakidała jaho doma, scedžvała małako — i chadziła na pasiedžańni adna. Ja paličyła, što heta taho nie varta. Dy i takaja tannaja kamiedyja — ja ź dziciom budu stajać, a jany mianie buduć sudzić. Kaniečnie, moža być, u sudździaŭ by tam i niešta joknuła, ale ja maralna nie była hatovaja. Ja padumała, što heta ŭsio vyniesu, a dzieci chaj žyvuć svajo lepšaje žyćcio.
— Vas sudzili razam sa Źmitrom. Nakolki było ciažka maralna?
— Jon — u kletcy, ja — u zale. U nas jašče byli iluzii, što ŭsio, moža być, budzie dobra, što daduć abodvum «chimiju»… Užo byŭ 2022 hod, była takaja tendencyja. I tut prakuror paprasiŭ paŭtara hoda kałonii kožnamu. I ja, kaniečnie, adjechała… Vielmi ciažka było Źmitru. Jon, pamiataju, adrazu hetamu advakatu: «Chaj źjazdžaje! Chaj źjazdžaje! Nie, ni ŭ jakim razie, my nie budziem ryzykavać». I mnohija sa mnoj źviazvalisia, kazali: «Davaj, usio». Ale na toj momant u małodšaha jašče nie było dakumientaŭ. I ja padumała: kudy ja ź dziećmi, lasami, palami? Nie, nikudy nie pajedu. Choć, kaniešnie, heta było vielmi ciažkaje rašeńnie, ja vahałasia da apošniaha.
U dadatak na mianie cisnuli svaje i čužyja, i ŭsie pisali i kazali: «Dy ty ehaistka! Padumaj pra dziaciej!» Maŭlaŭ, ciabie pasadziać, jak buduć dzieci? Padumaj pra ich. I takija ataki z usich bakoŭ byli. A mnie treba było pieražyć try dni da vyniasieńnia prysudu. Ja vielmi ŭdziačna siabram, jakija byli pobač, za ručku mianie vadzili, zastavalisia sa mnoj doma. Ja nie była adna na praciahu hetaha času. Ale było vielmi strašna, ciažka było pryniać rašeńnie. Ja ŭkładvaju dzicionka pobač i adčuvaju, što mianie prosta fizična kałocić. Sabrała sumku, pamiataju, z saboj na vypadak, kali raptam u kałoniju adpraviać. Mnohija pakujuć kaŭbasy, sała. A ŭ mianie tam małakaadsos, ja i tabletki sabie kupiła, kab łaktacyju spyniać.
— Ci byŭ u vas płan, z kim dzieci zastanucca, kali vas usio ž adpraviać u kałoniju?
— Tak, u mianie byli damoŭlenaści. Bolš za toje, u mianie byli vypisanyja PIN-kody ad usich kartačak, hrošy na ich pakładzienyja. I viedajecie, čym bližej da času, tym ja była ŭsio bolš i bolš spakojnaja. A voś nakont apieki tady nie viedała, ci zmoža moj tata heta zrabić, ale potym daviedałasia, što ŭsio b atrymałasia. Darečy, mnie pisali navat niejkija šmatdzietnyja mamy: «My hatovy ŭziać vašych, kali raptam što…»
— Vy vydychnuli, kali sudździa skazaŭ pra paŭtara hoda «chatniaj chimii»?
— Tak, kaniečnie. Ja pamiataju, mianie paciahnuli siabry adznačać. U mianie muž na paŭtara hoda ŭ turmu pajechaŭ, a radaści było, nibyta my džekpot vyjhrali. Ja ź imi pabyła troški, potym sabrała nievialikuju pieradaču mužu na Vaładarskaha: toje, što jon lubić, u maleńkich pakunačkach, kab padtrymać jaho ŭ hety čas. Nu ja viedała, što jamu taksama adlahło, što ŭ hety momant jon adčuvaŭ siabie dobra.
«Pieršaje praviła «chatniaha chimika»: pačyściŭ zuby — pačyści telefon»
— Čuła mierkavańnie, što «chatniaja chimija» — heta ŭvohule, ličy, jak svaboda. A jak nasamreč?
— «Chatniaja chimija» — heta niaprosta. Vielmi šmat abmiežavańniaŭ. I ty pastajanna va ŭraźlivym stanoviščy: da ciabie ŭ luby momant mohuć pryjści, pravieryć, što ty robiš, uziać tvoj telefon (pieršaje praviła «chatniaha chimika»: pačyściŭ zuby — pačyści telefon). Maje asnoŭnyja ŭražańni ad hetaha ŭsiaho — mandraž. Asabliva pierad snom.
My žyli na pieršym paviersie, u dvuchpaviarchovym domiku, dźviery adčynialisia biez damafona. A zvanok ja vyklučyła, kab dziaciej nie budzili siarod nočy. I tamu ty zaŭsiody chvaluješsia, što mocna zaśnieš i pryjduć pravieryć. Z-za hetaha, darečy, ja pierastała prymać fienibut. Ja piła jaho, kab son naładzić. I adnojčy była situacyja, kali mianie pabudziła dačuška i kaža: «Mama, tam hrukajuć». Tady mianie dačka vyratavała ad 15 sutak. Dy i ŭvohule ŭ 90% vypadkaŭ mianie praviarali ŭnačy.
— Navošta? Jany ž viedali, što ŭ vas maleńki dzicionak.
— Kaniečnie, možna ŭsio rabić pa-ludsku. U mianie znajomyja adbyvali «chatniuju chimiju» ŭ inšych niejkich miescach — tam było pa-inšamu. Mnie padajecca, jany ŭsie sami navypieradki, chto kruciej, chto lepš. Tamu na miescach i vypiendryvajucca.
Naprykład, pravierka mahła pryjści dva razy na dzień. Byvała, prychodzili roŭna ŭ 19.00 (pavodle art. 48‑1 Kryminalna-vykanaŭčaha kodeksa Biełarusi, asudžanyja da «chatniaj chimii» pavinny znachodzicca doma z 19.00 da 06.00. — Zaŭv. red.). Adzin raz ja navat učastkovamu skazała: «Viedajecie, nieprystojna prychodzić u 19.00. Tak, ja ŭ hety čas pavinna być doma, ale ŭ mianie, blin, čaćviora dziaciej…»
Było šmat situacyj, kali ŭ dziaciej druhaja źmiena, ja laču praz horad, staju ŭ zatorach, prosta sivieju, paciejuć ruki — a ŭsio praz toje, kab paśpieć da hetych hrebanych 19.00. Ci laču z palikliniki, ad doktara, vyskokvaju z mašyny i biahom z parkoŭki da doma. A jany ŭžo sami šustrańka za mnoj.
Byvała, niešta hatuješ na vychodnych, drobiazi nie chapaje, to dzieci, niavažna, što pieršakłaśniki, vučacca chadzić u kramu, kuplać, što treba (u vychadnyja i śviatočnyja dni asudžanym da «chatniaj chimii» zabaroniena biez uvažlivaj pryčyny addalacca ad domu dalej, čym vyznačyła kryminalna-vykanaŭčaja inśpiekcyja). David u svaim pieršym kłasie ŭmieŭ dajechać sam da ŭsich hurtkoŭ, katoryja jamu treba. Ja jaho vučyła, dzie pierasadžvacca, jak i kudy jechać…
— A baćkoŭskija schody?
— Nijakich baćkoŭskich schodaŭ. Heta plus, kaniešnie. Ale nijakich dziciačych vystupaŭ — heta minus. Dzieci starajucca, rychtujucca, ja nie mahu pabačyć, tolki ŭ zapisie, kali paprašu dziadulu ci siabroŭ zavitać. Kaniešnie, heta šmat usio nakładvajecca, voś takich voś momantaŭ, kali ty adčuvaješ pačućcio viny pierad dzicionkam, jaki prosić: «Mama, pajechali pahulajem». A ty nie možaš tudy pajechać.
— Vam treba było zastavacca tolki ŭ miežach Minska?
— Nie prosta ŭ miežach Minska, ale nielha naviedvać niejkija ŭstanovy zabaŭlalnaha charaktaru. Na batuty ci jašče kudyści ty nie možaš pajechać. Cikava, što ŭ toj momant, kali ja tolki stała na «chimiju», mnie navat dazvalali pa dźvie hadziny na vychodnych ź dziećmi hulacca ŭ dvary. Heta ŭvohule nonsens pa ciapierašnich časach. A tady my jašče papali ŭ pieršuju chvalu. Ale potym paśla incydentu z samalotam u Mačuliščach situacyja pahoršyłasia. Vyklikali ŭsich piensijanieraŭ, ludziej u dekrecie i skazali: «Vy nie pracujecie? Nie pracujecie. Dzieci? Dźvie hadziny — na vychad z doma».
— Heta jak?
— Voś ja mahła vyjści z doma z 9 da 11 ranicy. U kramu schadzić, štości kupić, kali što — u palikliniku, a tak siadziš doma.
— A dzieci?
— Nikoha nie chvaluje. Pryjšło pastanaŭleńnie. I ja pamiataju, siadžu ŭ načalnika RAUS i kažu: «Słuchajcie, nu ŭ mianie čaćviora dziaciej, ja adna, jak vy sabie heta bačycie?» A jany razumiejuć niedzie, što situacyja absurdnaja… Ale razvodziać rukami, što my ničoha nie možam zrabić. A tady tolki źjaviłasia mahčymaść aformić samazaniataść. Ja spampavała dadatak, aformiłasia, prychodžu da načalnika z 9 da 11. I kažu: «Usio. Ja nie ŭ dekrecie, ja pracuju». I jon taki: «Okiej. U 19.00 doma». Ale ja viedaju, što tak nie va ŭsich možna było. Dzieści patrabavali tolki pracu pa damovie.
— Jak dzieci ŭsprymali vaš chatni aryšt i toje, što taty niama?
— Spačatku, kaniešnie, było ciažka. Ciažka patłumačyć dzieciam, čamu ty nie možaš vyjści ź imi pahulać. Usie vychodnyja my byli doma, i ty ničoha nie možaš zrabić. Navat na vulicu ŭ dvor adnych nie možaš vypuścić. Kaniečnie, im było ciažka. Tut vielmi vyručali maje siabry. Jany pryjazdžali, brali dziaciej pahulać, zabirali da siabie pahulać, byvała, z načoŭkami. Mnie zdajecca, adna ja b u hetaj situacyi nie spraviłasia.
— Vy pranikniona pisali ŭ Facebook, jak pa skančeńni termina Źmitra čakali jaho, nakryli na stoł, a jaho nie adpuścili. Jak vy toj dzień pieražyli?
— Była data, kali my čakali tatu. I ja, kaniečnie, tak miakka adznačała, što ŭsio ŭ Božych rukach, my dakładna nie viedajem, jak budzie. Ale data była, i my spadziavalisia.
Dzieci čakali, maje siabry pajechali da kałonii čakać (Źmicier Daškievič adbyvaŭ pakarańnie ŭ PK-14, što ŭ vioscy Navasady Barysaŭskaha rajona. — Zaŭv. red.).
Pamiataju momant, kali mnie siabry telefanujuć, ja pytajusia, što tam adbyvajecca, i jany kažuć: «Ničoha nie adbyvajecca, milicejski busik pajechaŭ na terytoryju». I ŭsio, ja razumieju, što Źmicier siońnia nie vyjdzie. I potym užo sapraŭdy mnie telefanuje śledčy: «Mianie paprasiŭ pazvanić vam Źmicier, jon aryštavany pa takoj-ta spravie». Tady dzieci płakali prosta naŭzryd. Vielmi rasstroilisia. Asabliva starejšyja. Paśla hetaha ja ni razu dzieciam nie skazała, kali vyzvalicca tata. Jany nie viedali nivodnaha termina, jany ŭžo nie viedali, što byli jašče sudy, jany ŭžo ničoha nie viedali.
— A vy jak sami heta ŭspryniali?
— Ja doŭha siabie źbirała pa častkach. Napeŭna, na hod prosta vypała, jak akamianiełaja niejki čas žyła. Treba było prydumać niejkuju novuju stratehiju dla vyžyvańnia. I tady pryjšło asensavańnie (mabyć, najbolš składanaje), što hetyja pierazatrymańni buduć pastajanna paŭtaracca, što ŭsio, ja nie viedaju ciapier, kali jaho pabaču. I kali takoje adbyłosia druhi raz, a potym i treci, ja ŭžo ŭsprymała heta spakojna.
— Čaćviora dziaciej, dapamoha Źmitru — jak finansava ŭsio vyciahnuć?
— Z Božaj dapamohaj, inakš ja nie mahu skazać. Ludzi prychodzili i padtrymlivali. Navat absalutna nieznajomyja prosta prychodzili ŭ kvateru, kazali, maŭlaŭ, my tam pra vas čytali, i kłali hrošy ŭ ruki: «Usio, usiaho dobraha, trymajciesia». Takich było šmat. Prynosili i vialikija sumy, a byvali i zusim drobnyja. Ale ludziam było važna pryjści i padtrymać.
Prychodzili žančynki i kazali: «Voś vam, prabačcie, nie možam bolej». Byli situacyi, kali mnie zvanili ŭ dźviery, adkryvaju — a tam viadro kłubnicaŭ staić… I šaryk da jaho pryviazany. Naohuł, salidarnaść vielmi adčuvałasia. Ja zastałasia doma ź dziećmi faktyčna biez pracy, ale nie było ni dnia, kali ja adčuvała finansavuju patrebu.
Byli siabry, katoryja prychodzili: «Kolki tabie treba na miesiac? Na, usio». I tak pieradavali hrošy na kožny miesiac. A była i inšaja dapamoha. Adna siabroŭka žyła sa mnoj dzieści try-čatyry dni na tydzień. I heta šmat u čym vyratavała mianie. Bo dzieci — heta vialikaje napružańnie. I jana była z tych, z kim možna było viečaram sieści i prosta razmaŭlać pra toje, jak dzień u jaje prajšoŭ, što adbyłosia, jana niešta raskaža, ja pasłuchaju, napišu listy. I heta mianie vielmi ratavała. Prosta čałaviečaja prysutnaść takoha darosłaha čałavieka, z katorym možna pahavaryć, niešta abmierkavać, — heta było vielmi fajna.
A na śviaty ŭ mianie ŭvohule dom byŭ pierapoŭnieny. Ja nikudy nie mahu pajści, a da mianie prychodzili ŭsie: Kalady, Vialikdzień — usio zabita. Dzień narodzinaŭ — pastajanna chtości idzie.
Ale byli i inšyja, padsadnyja. Zapytvalisia: «A voś jak ty hrošy advakatu płaciš?» Ja ŭsio adrazu: «Blin, minus čałaviek z žyćcia, nu ładna».
«Tolki ŭstaju kala zapraŭki, Źmicier da mianie biažyć. Heta było vielmi kiniematahrafična»
— U vas u toj čas było aktyŭnaje listavańnie. Pra što vy pisali adzin adnamu i jak padtrymlivali kachańnie na adlehłaści?
— Kali Źmitra aryštavali adzin raz, potym druhi raz, i ja čytała jahonyja listy i razumieła, što mnie prosta škada, što ich čytaju adna ja. Tam było vielmi šmat i mudraści, i skoranaści, i svajho tłumačeńnia taho, što adbyvajecca jak z našaj siamjoj, tak i z narodam u cełym, praź jakija ciažkaści my prachodzim.
Tam mnoha rečaŭ, katoryja adhuknucca mnohim ludziam, katoryja prajšli ci prachodziać ciažkija časy. I jašče čamu ja była pierakananaja, što kniha ź listami budzie hłybokaj, cełasnaj i cikavaj, tamu što jon mieŭ mahčymaść pisać tolki mnie adnoj. Usiu kancentracyju bolu, radaści, nadziei ci adčaju ŭ kožnym jahonym dni, kali jon moh pisać, jon adrasavaŭ mnie. Heta faktyčna dziońnik Źmitra, napisany dla kachanaj žonki. Kab jon mieŭ mahčymaść pierapisvacca z 70—100 ludźmi, u mianie b nie atrymałasia takaja kniha.
— Što ŭ hetych listach jość takoha, čaho nie pačuješ u intervju čałavieka paśla vyzvaleńnia?
— Heta turma biez hieraizacyi. Tamu što kali ty vychodziš z turmy, prachodzić niejki čas, ty daješ intervju i dzieści trošku možaš siabie pakazać. Chočaš abaranicca ad taho, što było, ty chočaš praanalizavać heta, ty chočaš skazać, što ty maładziec.
A tut čałaviek u momancie. Jamu hoładna, i jon piša, što jamu hoładna, što jamu tam śnicca ježa, što jon by tam hatavaŭ, pra što maryć. Kali choładna, značyć, jon apisvaje, kolki jon robić praktykavańniaŭ, kolki jon padnimajecca, kab siabie sahreć, jak jon navučyŭsia, jakija tapki kudy padkładvać, kab jaki bok u ciabie ŭ izalatary nie admiarzaŭ. A kali tabie vielmi kiepska, ty pišaš: «Mnie vielmi kiepska, mnie vielmi kiepska. Ja nie baču prosta praśvietu, ja nie baču śviatła». I ŭ Źmitra taksama chapała takich pieryjadaŭ.
— Ci dumali vy, što jaho adpuściać dziakujučy amierykancam? Uvohule, ci byli niejkija pieradumovy?
— Ja dumała, što buduć vyvozić lidaraŭ pratestu 2020-ha, a tych, chto asabliva ŭ 2020‑m nie ŭdzielničaŭ, pakinuć u Biełarusi. Što nas vyvozić? My cichieńka biźnies rabili, ja na «chatniaj chimii» siadzieła, my ŭsio adbyli. Zaraz mnie byvaje soramna troški, ale, kali Źmitra vyvozili, ja prarydała ŭvieś hety čas. Bo razumieła, što za hetym budzie: mnie treba budzie ad usiaho admovicca, usio pakinuć, sabrać žyćcio ŭ valizki i źjechać. Heta było, kaniešnie, ciažka. Dla jaho heta byŭ taksama ciažki vybar, dla jaho heta była pakutnaja noč u «amierykancy», kali jon dumaŭ, što rabić…
— Rvać pašpart, jak Maryja Kaleśnikava, ci rabić jak spadar Mikoła Statkievič?
— Heta było ciažkaje rašeńnie. Ale jon kaža, što vybiraŭ siamju. Potym, kaniečnie, ja razumieła, što kali muž zmoh prynieści takuju achviaru, tady i ja mušu. Kaniešnie, usio vyvietryłasia, kali ja jaho pačuła, ubačyła navat praz Telegram, my parazmaŭlali. Ja sa stracham dumaju: što było b, kali b jon jašče hod siadzieŭ?
— Vy pisali pra miadovy miesiac u Litvie. Jak vy sustrelisia? Što vy adzin adnamu skazali?
— Oj, heta było cudoŭna. Heta byŭ miadovy miesiac, lepšy, čym moj pieršy. Tady my byli maładyja i durnyja, a zaraz užo ty razumieješ kaštoŭnaść hetaha času, zvažajučy na ŭsio, praz što my prajšli. Heta byŭ vielmi cudoŭny čas, kali možna było nahavarycca, nabycca razam.
A sustreča prajšła tak: jon spačatku pazvaniŭ i skazaŭ, jaki ŭ jaho adras. Ja kažu: «Pačakaj, pačakaj. Ja jedu da ciabie, ja ciabie nie bačyła 3,5 hoda, ty mnie skinuŭ adras?!» Sa śmiecham kažu: «Ty pavinien stajać na miažy sutki, pakul ja jedu, stajać, miorznuć i čakać mianie!» Jon paśmiajaŭsia. Ja paśmiajałasia. Ale ŭbiła adras u navihatar i pajechała.
Jon spačatku ź siabrami pryjechaŭ na pieršuju zapraŭku ad miažy, ale ja doŭha jaje prachodziła. Siabry ŭžo raźjechalisia, a jon čakaŭ mianie adzin. Raskazaŭ supracoŭnikam užo ŭsie bajki, ja dumaju, tam usie ŭžo čakali hetaha histaryčnaha momantu.
Ja jechała i pastaviła tranślacyju hieałakacyi ŭ siabie ŭ Telegram, i Źmicier mnie adpraviŭ. I tak było kłasna nazirać, jak hetyja mietry da jaho pamianšajucca. I ja tolki ŭstaju kala hetaj zapraŭki, i Źmicier da mianie biažyć. Heta było vielmi kiniematahrafična, kaniečnie. My pacałavalisia, ja voś u hety ramantyčny momant kažu: «Źmicier, tak ja chaču ŭ prybiralniu, možna ja vaźmu i vyjdu ŭ hety ramantyčny momant, tamu što ja ŭsio-taki maci čaćviarych dziaciej!» (Śmiajecca.) I kali ja ŭžo zachodziła ŭ hetuju zapraŭku, supracoŭniki stajali sa ślaźmi na vačach. Ja kažu: «Źmicier, ja hladžu, ty tut šmat času pravioŭ z hetymi ludźmi». Jon: «Tak, ja ŭsio raskazaŭ užo. Znajomciesia, heta maja žonka». Tam paznajomilisia z supracoŭnikami zapraŭki, usie nas pavinšavali, sfatahrafavali. A doma ŭ kvietkach usio było.
«Rabi, što ty ličyš patrebnym, aby ty była ščaślivaj»
— Jak vy źmianilisia za toj čas, pakul nie bačylisia?
— Mnie zdajecca, Źmicier pamiakčeŭ, staŭ bolš uvažlivym. Listavańnie, dzie ty dastaješ ź siabie ŭsie emocyi, usie pačućci, jano, kaniešnie, vielmi zbližaje. Ty bolš paznaješ unutrany śviet čałavieka. Jon vielmi cenić mianie, kali ja ŭ niečym tam zasumniajusia, zaŭždy kaža: «Stolki prajšła, ty tam i toje, i heta zmahła, i heta zmahła, i heta zmožaš!»
Ale skazać, što turma kardynalna źmianiła Źmitra, — nie. U jaho jość cudoŭnaja ŭłaścivaść, jakaja charakternaja nie dla ŭsich viaźniaŭ. Jon vychodzić z turmy i faktyčna zabyvaje ŭsio jak strašny son. U jaho jak by… u jaho takoje adčuvańnie, što turmy nikoli nie było, ty zaŭsiody byŭ na svabodzie. Jahony ŭnutrany śviet, jahonaja psichika ratujuć jaho ad mnohich pieražyvańniaŭ.
— Jość takoje stereatypnaje ŭjaŭleńnie pra vierujučych ludziej, što jany dosyć patryjarchalnyja i strohija ŭ dačynieńni da žančyn. A jaki Źmicier?
— Jon taki mužčyna, mužčyna, jakoha ŭ prykład ja staŭlu svajmu synu. Jon šlachietny, mudry, umieje prasić prabačeńnia, u jaho vielmi pryhožaje razumieńnie žonki i suženstva ŭ cełym. Jon kazaŭ: «Rabi, što ty ličyš patrebnym, aby ty była ščaślivaj». U nas niama žorstka padzielenych «mužčynskich» i «žanočych» abaviazkaŭ. Chto moža, toj padchopić — paściraje, ježu pryhatuje. I ja mahu taksama spakojna lažać sabie na kanapie, čytać knižku, a Źmicier budzie zajmacca spravami.
— A dzieci nie paprakajuć, što im z-za vas daviałosia pieražyć?
— Zaraz, u Vilni, im, kaniečnie, ciažka. Jany b chacieli być doma, sa svaimi siabrami. Ja im taksama šmat tłumaču: vinavatych u hetaj situacyi niama. Tak skłałasia žyćcio. Doma było šmat niebiaśpieki, ad jakoj ja ich abaraniała, kali jany byli maleńkija. Jany nie ŭbačyli ŭsioj žeści, katoruju mahli b ubačyć. Jany byli achinuty luboŭju i baćkoŭ, i siabroŭ, i blizkich, i rodnych. Što było b dalej, chto viedaje. A zaraz my musim być razam jak siamja.
— U vas nie było kryŭdy na Boha za taki los? Turemnyja terminy, represii i vymušanaja emihracyja — usio heta ciažkija vyprabavańni…
— Kryŭdaŭ na Boha? Nie, nie było. Viera ŭ Boha nie značyć, što ty budzieš žyć bieź niahod i prablem. Viera ŭ Boha značyć, što pasiarod usich vyprabavańniaŭ, što abaviazkova buduć supravadžać tvajo žyćcio, jon budzie z taboju i budzie dapamahać tabie ich prajści.
Ciapier čytajuć
U ramkach «novaj architektury biaśpieki» Maskva prapanuje vyvieści jadziernuju zbroju i «Iskandery» ź Biełarusi — infarmacyja pra pieramovy ŭ Abu-Dabi25
Kamientary