«Ja končany biełarus». Uładzimir Niaklajeŭ prezientavaŭ novuju paemu i raskazaŭ, što jaho chvaluje

Pierad vystupam u nievialičkim kalidory sabraŭsia natoŭp. Uzdoŭž ścien stajali łaŭki z knihami, biełaruskimi prysmakami i inšaj pryjemnaj biełaruskamu sercu drabiazoj.

Pierad samym pačatkam prezientacyi Niaklajeva Vasil Šery i Kaciaryna Vadanosava razyhrali scenu z novaj paemy — pra toje, jak Jadviha straciła dzicia — paralel dla tych, chto straciŭ Radzimu. Samu sustreču maderavaŭ Andrej Chadanovič.

Pavialičyć

«Ja vyras pad ścienami Kreŭskaha zamka»

«Ja naradziŭsia i vyras pad upłyvam baćki rasijskaha, ja nikoli ŭ toj Rasii nie byŭ, nikoli nie bačyŭ, jak jany tam žyli, što jany tam rabili. Ja vyras pad ścienami Kreŭskaha zamka, u biełaruskaj movie, u biełaruskim asiarodku, u biełaruskaj kultury. I ja končany biełarus, nacyjanalist biełaruski, ja hetaha nie chavaju», — skazaŭ Niaklajeŭ.

Pra «Litvinaŭ» jon havaryŭ jak pra asabistuju knihu — daninu prodkam i miaścinam, ź jakimi źviazana jahonaje žyćcio.

«Heta maja danina majmu Krevu, maim prodkam, usiamu tamu, z čaho źlapili mianie. Kreva — samaja darahaja scena śvietu dla mianie. Bo tam adbyvalisia ŭsie maje najvažniejšyja padziei», — raskazaŭ piśmieńnik.

Jon pryznaŭsia, što chacieŭ by pabačyć, jak hetuju jahonuju paemu pastaviać la muroŭ Kreŭskaha zamka.

«Naša sproba začapicca za Jeŭropu»

Na dumku piśmieńnika, biełarusaŭ doŭhi čas addalali ad ich historyi, a ciapier sprečki vakoł Vialikaha Kniastva Litoŭskaha ŭźnikajuć i z boku zachodnich susiedziaŭ.

«Nas uvieś čas adsiakali ad našaj historyi susiedzi z uschodu. I voś ciapier z zachadu hety praces pajšoŭ. Naprydumali biełaruski litvinizm, jaki niebiaśpiečny dla dziaržaŭnaści našaj zachodniaj susiedki, najbližejšaj», — zajaviŭ jon.

Niaklajeŭ nahadaŭ, što pisaŭ pra heta asobny artykuł. U im jon sfarmulavaŭ svajo razumieńnie biełaruskaha litvinizmu:

«Toje, što vy nazyvajecie biełaruskim litvinizmam, jość jeŭrapieizm biełaruski. Heta naša sproba začapicca za Jeŭropu, jak za paratunak. Bo inačaj nas moža nie stać».

Jon nie zaklikaje admaŭlać udzieł inšych narodaŭ u supolnaj historyi, ale ličyć, što biełarusy nie pavinny admaŭlacca ad svajoj častki spadčyny.

Pavialičyć

«Kali heta było tak, to dzie Vialikaje Kniastva Litoŭskaje?»

Havoračy pra histaryčnuju spadčynu, Niaklajeŭ źviarnuŭsia da Kreŭskaj unii 1385 hoda i šlubu Jahajły ź Jadvihaj.

Jon uzhadaŭ raspaŭsiudžanaje tłumačeńnie, pavodle jakoha šlub byŭ palityčnym rašeńniem, nieabchodnym dla abarony Vialikaha Kniastva Litoŭskaha ad kryžakoŭ i Maskvy. Ale ŭ Niaklajeva ŭźnikaje pytańnie: kali ŭsio było mienavita tak, čamu ŭ virach historyi samo kniastva hublajecca?

«Jahony [Jahajłaŭ] šlub ź Jadvihaj padajecca jak palityčnaje rašeńnie: maŭlaŭ, kryžaki, maskali, i treba ratavać krainu, Vialikaje Kniastva Litoŭskaje, kab jano zastałosia. Okiej, dobra. U takim razie, kali heta było tak, to tady dzie Vialikaje Kniastva Litoŭskaje? A voś dzie my?» — zadaŭ pytańnie piśmieńnik.

Pavialičyć

«Jak my ŭsio heta prajhrali?»

Ad knižnaj historyi Niaklajeŭ pierajšoŭ da historyi, što adbyvajecca na našych vačach. Jon pryznaŭsia, što daŭno sprabuje znajści adkaz na pytańnie, čamu Biełaruś nie skarystałasia mahčymaściami, jakija byli ŭ jaje naprykancy 1980-ch.

«Ja nie mahu znajści adkazu na pytańnie, jak u nas była vola, na našym baku było bolš siły, bolš intelektu, i ŭsiaho było bolš. I jak my ŭsio heta prajhrali? Jak, pa jakich pryčynach? Što tut i jak adbyvałasia?» — razvažaŭ Niaklajeŭ.

Jon nie pahadžajecca z tym, kab usiu adkaznaść za toje, što adbyłosia, uskładać tolki na ŭładu.

«Zvalvać tolki na režym, na Łukašenku — heta niesurjozna», — zajaviŭ piśmieńnik.

Niaklajeŭ pryhadaŭ, što častka palitykaŭ tady ličyła: Biełarusi nie treba nikudy dałučacca, bo jaje hieahrafičnaje stanovišča i tak vyhadnaje, a praz krainu buduć iści handlovyja šlachi.

«Teza była takaja: u nas vielmi vyhadnaje hieapalityčnaje i hieahrafičnaje stanovišča, praz nas buduć handlovyja šlachi, i my sami z vusami, nikudy nam nie treba», — pierakazaŭ jon tuju pazicyju.

Sam Niaklajeŭ sumniavaŭsia, što Biełaruś zmoža ŭtrymacca pamiž mocnymi susiedziami tolki dziakujučy svajmu hieahrafičnamu stanovišču.

«Što takoje Biełaruś u hetym śviecie? Niejkaja piasčynka. Kali piasčynka znachodzicca pamiž polusami mahnita, a Biełaruś takoj i źjaŭlajecca, jak jana moža pasiaredzinie ŭtrymacca?» — kazaŭ jon.

Piśmieńnik adznačyŭ, što i ciapier sprabuje razabracca ŭ pryčynach toj parazy. Jon choča znajści adkaz chacia b dla siabie i pierakłaści jaho na papieru. Kali «Litviny» — danina Krevu, małoj Radzimie, to knihu z analizam padziej našaj najnoŭšaje historyi, jakuju aŭtar płanuje stvaryć ciaham najbližejšych hadoŭ, jon płanuje pryśviacić całkam usioj Biełarusi.

«Nie možam addać kamuści pamiać pra baćkoŭ»

Naprykancy sustrečy Niaklajeŭ pračytaŭ uryvak z «Litvinaŭ». U im kniaź raźmiarkoŭvaje harady i ziemli pamiž synami, vyznačajučy, što kamu zastaniecca ŭ spadčynu. Adzin ź finalnych radkoŭ hetaha frahmienta viartaŭ da hałoŭnaj temy viečara — pamiaci, ad jakoj nielha admovicca:

«Nie možam my ni ŭ radaści, ni ŭ skrusie, ni siońnia, ni praź viek, ni praź viaki viakoŭ addać kamuści pamiać pra baćkoŭ».

Naprykancy viečara Andrej Chadanovič i Uładzimir Niaklajeŭ akapelna zaśpiavali lićvinskuju vajskovuju pieśniu. A paśla zastałasia jašče adna ciopłaja častka sustrečy — Niaklajeŭ pakidaŭ aŭtohrafy ŭsim, chto chacieŭ zabrać z saboj nie tolki paemu, ale i maleńki ŭspamin pra hety viečar, što adbyŭsia na čužynie sa svaimi ludźmi.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0