Juryst Sapiełka: Zamarožvańnie śpisaŭ «ekstremistaŭ» — heta sproba pradać imitacyju za realnyja sastupki

Z punktu hledžańnia pravaabarončaha analizu, adklučeńnie čarhovaha adkrytaha rejestra — heta nie krok da narmalizacyi, a niepasrednaja prajava taktyki schavanych represij. Adbyvajecca paśladoŭnaje źniščeńnie krynic infarmacyi, što vieryfikujecca, pra maštaby pieraśledaŭ, losy kankretnych ludziej i charaktary sudovych pracesaŭ. Ale heta — nie ŭsio.

Pastka mietryk dla dypłamatyčnaha palitykumu

«Viasna» nie stamlajecca paŭtarać: lubaja statystyka adnosna vynikaŭ dziejnaści siłavych viedamstvaŭ Biełarusi musić aceńvacca vyklučna praz najaŭnaść dysklejmiera pra žorstka abmiežavany dostup da infarmacyi. Apublikavanyja źviestki zaŭsiody składali tolki technična dastupnyja, abo dazvolenyja da ahałošvańnia samim režymam.

Tym nie mienš, varta ličyć faktam: u mižnarodnaj palityčnaj i dypłamatyčnaj praktycy jość miesca iniercyi ŭsprymańnia. Adkaznym palitykam patrebnyja vyraznyja pakazčyki dy mietryki, jakija vieryfikujucca. Kali aficyjnyja śpisy pierastajuć raści, u źniešnich naziralnikaŭ uźnikaje spakusa adrapartavać ab «źnižeńni hradusa cisku».

U Minsku hety miechaničny padychod vydatna sčytvajuć. Spyniajučy publikavać abnaŭleńni, ułady naŭmysna stvarajuć infarmacyjny tuman, dezaryjentujučy demakratyčnuju supolnaść i sprabujučy źnizić canu svajoj pastajannaj prysutnaści ŭ mižnarodnym sankcyjnym i pravaabarončym paradku dnia.

I heta — pieršaja nahoda dla «techničnych pryčyn» zacišša na sajcie MUS.

Pavialičyć

Adsutnaść publikacyj — heta nie spynieńnie ŭliku

Ź jurydyčnaha i praktyčnaha punktaŭ hledžańnia važna padzialać try klučavyja aśpiekty hetaj paŭzy.

Zasakrečvańnie nie aznačaje admienu. Adsutnaść novych proźviščaŭ i nazvaŭ na sajcie MUS moža aznačać tolki toje, što rejestr pierastaŭ być publičnym. Pry hetym roznyja viedamasnyja bazy KDB, Miniusta, Nacbanka i Pamiežnaha kamiteta praciahvajuć papaŭniacca ŭ zakrytym režymie. Hramadzianie ŭsio adno sutyknucca z paražeńniem u pravach — błakavańniem rachunkaŭ, zabaronami na prafiesii dy ździełki — užo post factum, biez mahčymaści zahadzia acanić pravavyja ryzyki.

Sistema nie maje patreby ŭ «śpisach». Za apošnija hady represiŭnaje zakanadaŭstva Biełarusi było fundamientalna pierabudavana. Finansavyja, administracyjnyja i hramadzianska-pravavyja abmiežavańni siońnia pryviazanyja nie tolki da faktu znachodžańnia ŭ śpiecyjalnych rejestrach, ale i niepasredna da składaŭ złačynstvaŭ «ekstremisckaj nakiravanaści». Siłavy aparat całkam hatovy abychodzicca biez publičnych pieralikaŭ, aŭtamatyčna ŭžyvajučy ŭvieś śpiektr pravavych abmiežavańniaŭ na etapie vystaŭleńnia abvinavačvańnia abo vyniasieńnia prysudu. Uzhadajcie teksty apošnich zakonaŭ ab amnistyi: tam dla taho, kab nie vyzvalilisia daterminova ci nie atrymali skaračeńnie terminu «ekstremisty», było praduhledžana adrazu niekalki filtraŭ: znachodžańnie ŭ pieraliku, najaŭnaść peŭnaha artykuła abvinavačvańnia, adsutnaść surjoznych spahnańniaŭ, adsutnaść niavypłačanych hrašovych spahnańniaŭ.

Viartańnie da pravieranych instytucyjanalnych miechanizmaŭ. Dla Biełarusi pazasudovaje, «cichaje» vyciaśnieńnie niazhodnych z hramadskaha žyćcia — praktyka daloka nie novaja.

Druhaja mahčymaja pryčyna zamarožvańnia pieralikaŭ — techničnaja mahčymaść abyścisia bieź ich, prynamsi — časova.

Adkat da hibrydnaj madeli vyciaśnieńnia

Sproba režysioraŭ biełaruskaj pravavoj sistemy ŭ 2020‑2023 hadach pabudavać adkrytuju zakanadaŭčuju bazu tatalnaha zakanadaŭčaha teroru pavodle ŭzoru fašysckich, aŭtarytarnych i tatalitarnych režymaŭ XX stahodździa sutyknułasia ź vidavočnymi vydatkami. 

Uzmacnieńnie žorstkaści dy aburalnaja niekanstytucyjnaść novych zakonaŭ pieraśledvała zrazumiełuju metu: vyzvalić vykanaŭcaŭ represij ad «chimiery sumleńnia» i bojazi mahčymaj adkaznaści za parušeńnie pravavych pradpisańniaŭ. Adnak adkrytyja śpisy i demanstratyŭnyja pracesy akazalisia zanadta hruvastkimi, jany kansiervavali status mižnarodnaha izhoja i štodnia zabiaśpiečvali mižnarodnyja instytuty aficyjna «aŭtaryzavanaj» samimi ŭładami dokaznaj bazaj złačynstvaŭ suprać pravoŭ čałavieka.

Ciapierašni krok — heta adkat da staroj, dobra napracavanaj jašče z kanca 1990‑ch i 2000‑ch hadoŭ instytucyjnaj praktyki.

Nahadaju: tatalnaje vyciaśnieńnie apazicyi, niezaležnych ekśpiertaŭ i hramadzianskaj supolnaści z orhanaŭ ułady, kiravańnia, sistemy adukacyi, navuki, kultury i dziaržaŭnaha siektara było praktyčna całkam zavieršana zadoŭha da 2020 hoda. I zroblena heta było biez usialakich publičnych śpisaŭ «ekstremistaŭ» — praź miechanizmy kantraktnaj sistemy, «čornyja śpisy» ideałahičnych adździełaŭ, niehałosny prafulik i niabačnuju pracu KDB. Kali režymu ŭ 2011‑2012 hadach spatrebiłasia abmiežavać vyjezd za miažu «niadobranadziejnych», nie treba było zadziejničać zakon, spracavała biezzakońnie: naprykład, pravaabaronca Valancin Stefanovič staŭ «uchilistam» ad słužby ŭ vojsku, choć i adsłužyŭ «terminovuju» jašče pry Savieckim Sajuzie. Dziŭna, ale jašče bolš dzivosna — advakatcy Marynie Kavaleŭskaj tady ž pryčynu zabarony na vyjezd paznačyli anałahičnuju…

Siońnia režym prosta viartajecca ŭ svajo naturalnaje asiarodździe — da niabačnych, ale jašče bolš tatalnych instytucyjnych začystak, jakija składaniej zafiksavać pravaabaroncam i praktyčna niemahčyma pieratvaryć u dakładnuju statystyku dla mižnarodnych orhanaŭ. 

Heta treci aśpiekt: najaŭnaść mocnaj efiektyŭnaj alternatyvy daje mahčymaść navat admovicca ad «pamyłkovaha» šlachu.

Sihnał hatoŭnaści da kampramisu i zadačy dla mižnarodnaj palityki

Hałoŭnaja maja vysnova z taho, što adbyvajecca, zaklučajecca ŭ nastupnym: viartańnie da «niabačnych» represij — heta markier źmieny režymam padychodaŭ da zamiežnaj palityki.

Až da 2024 hoda režym adkryta braviravaŭ maštabam represij, tłumačačy ich «abaronaj suvierenitetu» i demanstratyŭna ihnarujučy reakcyju Zachadu. Adnak padobna na toje, što da ciapierašniaha momantu cana tatalnaj izalacyi i absalutnaj zaležnaści ad adnaho źniešniepalityčnaha viektara stała krytyčnaj. Pierachod ad demanstratyŭnaha fašyzavanaha prava da ŭtojenych začystak pakazvaje: Minsku žyćciova nieabchodnyja kanały suviazi z Zachadam i tamu jon imituje vykanańnie vonkavych umoŭ. 

Heta čaćviortaja pryčyna kałapsu na ŭkładcy «Ab zachadach procidziejańnia ekstremizmu i reabilitacyi nacyzmu» sajta MUS. Niama sumnievu, što sisadminiać hetuju ŭkładku ciapier nie ŭ kabinietach MUS, hetyja prablemy supali z pachodam za ŭzajemnaściu pa palityčnych kabinietach demakratyčnaha Zachadu hancoŭ ź Minska dy ich satelitaŭ.

Heta dakładna nie demanstracyja siły, heta zandaž reakcyj. Režym praviaraje mižnarodny palitykum na talerantnaść da chłuśni i kryvadušnaść: ci chopić Zachadu kaśmietyčnaha źniknieńnia ličbaŭ z sajtaŭ siłavych viedamstvaŭ i pravaabarončych arhanizacyj, kab pačać razmovu ab źmiakčeńni pazicyj?

Umovy narmalizacyi adnosin ź biełaruskimi ŭładami, sfarmulavanyja ES jašče ŭ 2020 hodzie i paćvierdžanyja paśla, zastajucca niaźmiennymi, i siarod ich:

• spynieńnie ŭsich represij i parušeńniaŭ pravoŭ čałavieka ŭ dačynieńni da asobaŭ, jakija ŭdzielničajuć u prademakratyčnym ruchu, niezaležnych ŚMI i pradstaŭnikoŭ hramadzianskaj supolnaści;
• vyzvaleńnie, reabilitacyja i vypłata finansavaj kampiensacyi palityčnym źniavolenym;
• zabieśpiačeńnie biaśpiečnych umoŭ dla viartańnia asob, jakija znachodziacca ŭ palityčnaj i vymušanaj vysyłcy;
• spryjańnie surjoznamu, hodnamu davieru i inkluziŭnamu palityčnamu pracesu, vynikam jakoha stanuć svabodnyja i spraviadlivyja vybary pad nahladam ABSIE/BDIPČ.

Zamiena hetych krokaŭ zamarožvańniem śpisaŭ na fonie kryminalnych pracesaŭ, jakija praciahvajucca na śledstvie i ŭ sudach, abo kropkavymi aktami pamiłavańnia na fonie aryštaŭ, jakija praciahvajucca, — heta sproba pradać imitacyju za realnyja sastupki.

Mižnarodnaja supolnaść nie pavinna traplać u pastku vizualnaha skaračeńnia ličbaŭ. Kali režym pačynaje chavać ślady svaich dziejańniaŭ, značyć, źniešni cisk zastajecca dla jaho adčuvalnym faktaram. I adzinaja pravilnaja reakcyja na hety zandaž — nie pasłableńnie ŭvahi, a patrabavańnie realnych, sistemnych i vymierna pravavych źmianieńniaŭ u Biełarusi.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0