Новае даследаванне амерыканскіх геафізікаў пераварочвае нашы ўяўленні пра тое, як менавіта загінулі дыназаўры

Дыскусіі вакол прычын вялікага вымірання на мяжы крэйдавага перыяду і палеагену не сціхаюць дзесяцігоддзямі. Навукоўцы доўга спрачаліся, што менавіта нанесла фатальны ўдар: ядзерная зіма праз хмары сажы, катастрафічныя вывяржэнні Дэканскіх трапаў на тэрыторыі сучаснай Індыі ці сукупнасць гэтых бедстваў.

Публікацыя ў аўтарытэтным часопісе Journal of Geophysical Research: Biogeosciences вяртае ў цэнтр увагі гіпотэзу глабальных пажараў і экстрэмальнага цяпла. Каманда даследчыкаў на чале з Брэнданам Джонсанам з Універсітэта Перд'ю выявіла раней ігнараваны фактар — каласальную колькасць мікрачасцінак, якія разам са шклянымі сферауламі зрабілі атмасферу сапраўднай духоўкай.

66 мільёнаў гадоў таму ў Зямлю ў раёне сучаснага Мексіканскага заліва ўрэзаўся астэроід. Ён меў дыяметр да 13 кіламетраў, а магутнасць выбуху, па падліках вучоных, склала 100 тэратон у трацілавым эквіваленце. Чыксулубскі метэарыт утварыў кратар глыбінёй каля 20 кіламетраў і дыяметрам каля 180 кіламетраў.

Ад удару імгненна выпарыліся тоны горных парод. Гэтая распаленая пара паднялася ў атмасферу, часткова астыла і пачала ліць назад на планету вогненным шкляным цунамі з дробных шарыкаў — сферул.

Раней лічылася, што лішак гэтага цяпла павінен быў проста сысці ў космас. Але навукоўцы высветлілі: амаль палова касмічнага газу ператварылася ў тонкі сілікатны пыл, які завіс у паветры. Гэтая заслона была настолькі шчыльнай, што фактычна заблакавала выхад інфрачырвонага выпраменьвання ў космас, адбіваючы цяпло назад на паверхню планеты.

Магутнасць цеплавога ўдару была апакаліптычнай. Каб наглядна ацаніць маштаб катастрофы, аўтары выкарысталі агульнапрыняты чалавечы парог выжывальнасці: цеплавы паток магутнасцю 10 кілават на квадратны метр цягам 150 секунд гарантуе 100‑працэнтную смерць чалавека. З улікам пылавога экрана радыяцыйная доза, якая абрынулася на дыназаўраў, перавышала гэты смяротны парог у 17 разоў.

Жывёлы на адкрытым паветры гінулі не толькі ад страшных апёкаў, але і ад імгненнага цеплавога ўдару. Акрамя таго, паветра распалілася настолькі, што сухая трава, ігліца і лішайнікі пачалі самаўзгарацца, правакуючы лясныя пажары.

Сведкамі гэтага жаху сталі старажытныя рыбы, выкапні якіх знайшлі ў рацэ Таніс у Паўночнай Дакоце. Яны загінулі ў першыя ж гадзіны катастрофы і назаўжды зафіксавалі храналогію трагедыі. Навукоўцы выявілі ў іх жабрах захраслыя шкляныя сферулы, якія рыбы сутаргава заглытвалі з вадой, пакуль тыя падалі з неба. А проста над пластам з рыбай асеў той самы гліністы пласт з касмічным ірыдыем, але ўжо без шкляных шарыкаў. Аналагічныя адклады ў басейне Ратон у Нью-Мексіка пацвярджаюць глабальны характар гэтай з'явы.

Гэты выразны падзел даказаў: спачатку быў шкляны дождж, а потым планету надоўга накрыла шчыльная «коўдра» з пылу.

Выратавацца ў гэтым пекле змаглі толькі тыя істоты, якія мелі магчымасць часова схавацца пад зямлёй ці пад вадой. Менавіта таму з усіх дыназаўраў ацалелі толькі птушкі, чые продкі ўмелі зарывацца ў норы ці плаваць, а расліны змаглі адрадзіцца дзякуючы падземным караням і насенню.

Гэтае адкрыццё можа закрыць шматгадовую спрэчку аб прычынах вымірання. Усяму віной касмічны прышэлец і яго забойны пыл, а кліматычныя эфекты ад вулканаў былі ўжо проста непатрэбныя — астэроід зрабіў усю чорную працу сам.

• 13
• 2
• 1
• 0
• 8
• 1
• 0
• 0