Za paŭstahodździa charčovaja piramida pieraviarnułasia z noh na hałavu. Raniej raili jeści bolš chleba, a ciapier — miasa
Pryčym na rekamiendacyi ŭpłyvali nie tolki navukovyja adkryćci.

Historyja charčovaj piramidy pačałasia ŭ Šviecyi ŭ 1974 hodzie. Tady na fonie rostu cen na pradukty pierad śpiecyjalistami paŭstała zadača rastłumačyć ludziam, jak charčavacca paŭnavartasna i pry hetym nie tracić zašmat hrošaj.
U adroźnieńnie ad raniejšych kruhavych dyjahram, dzie ŭsie hrupy praduktaŭ zajmali adnolkavaje miesca, piramida pakazvała ich praporcyi. U jaje šyrokaj asnovie raźmiaścili dastupnyja pa canie chleb, krupy, bulbu, małako, syr i kulinarnyja tłuščy. Vyšej znachodzilisia sadavina i harodnina, a na viaršyni — miasa, ryba i jajki.
Takaja schiema ŭličvała patreby čałavieka ŭ pažyŭnych rečyvach, košt praduktaŭ i zručnaść vykarystańnia parad u paŭsiadzionnym žyćci. Adnak jana nie była zasnavanaja na niepasrednych dokazach taho, što mienavita taki racyjon źnižaje ryzyku zachvorvańniaŭ, raskazvaje The Conversation.

Jak vytvorcy miasa i małaka paŭpłyvali na piramidu
U ZŠA raspracoŭka ŭłasnaj charčovaj piramidy sutyknułasia z supracivam vytvorcaŭ praduktaŭ. U krasaviku 1991 hoda Ministerstva sielskaj haspadarki navat adkłała jaje publikacyju paśla pratestaŭ pradstaŭnikoŭ miasnoj i małočnaj pramysłovaści. Tyja byli niezadavolenyja tym, što ich pradukty apynulisia ŭ vierchniaj častcy piramidy, dzie raźmiaščałasia ježa, jakuju rekamiendavałasia ŭžyvać u mienšaj kolkaści.
Aficyjna viedamstva patłumačyła zatrymku nieabchodnaściu dadatkova pravieryć, nakolki schiema zrazumiełaja spažyŭcam. Raspracoŭščyki razhladali roznyja varyjanty padačy rekamiendacyj, u tym liku ŭ vyhladzie košyka dla zakupaŭ, koła i navat sceny piknika. Urešcie ŭ 1992 hodzie amierykancy atrymali svaju charčovuju piramidu.

Jaje asnovu składali chleb, krupy, rys i makarona. Rekamiendavałasia źjadać ad 6 da 11 porcyj takich praduktaŭ štodnia. Praŭda, porcyja była značna mienšaj, čym mnohija mohuć ujavić: naprykład, adzin kavałak chleba abo kala 70 hramaŭ zvaranych makaronaŭ. Pry hetym vierchniaja miaža pryznačałasia ludziam z bolšaj patrebaj u kałoryjach, a nie ŭsim biez vyklučeńnia.
Adnak u hetaj piramidy byli istotnyja niedachopy. Jana nie pakazvała vyraznaj roźnicy pamiž celnaziernievymi praduktami i vyrabami z rafinavanaj muki. Raślinnyja alei taksama apynulisia ŭ adnoj katehoryi ź inšymi tłuščami i prysmakami, choć ich upłyŭ na zdaroŭje adroźnivajecca. U padrabiaznych rekamiendacyjach hetyja niuansy tłumačylisia, ale na samoj piramidzie byli niezaŭvažnyja.
U 2005 hodzie amierykanskija ŭłady pasprabavali ŭdaskanalić schiemu: zamiest haryzantalnych uzroŭniaŭ źjavilisia kalarovyja viertykalnyja pałosy, a pobač — fihurka čałavieka, jaki padymajecca pa leśvicy, simvalizujučy važnaść fizičnaj aktyŭnaści. Ale biez dadatkovych tłumačeńniaŭ takaja piramida stała jašče mienš zrazumiełaj.
Ad piramidy da talerki
Pakul u ZŠA sprabavali ŭdaskanalić piramidu, u inšych krainach užo vykarystoŭvali bolš nahladny padychod — madel talerki. Jana pakazvała nie sutačnyja normy spažyvańnia roznych praduktaŭ, a toje, jak pavinna vyhladać ježa padčas zvyčajnaha pryjomu.
Takuju madel u Šviecyi raspracavali jašče ŭ kancy 1970‑ch hadoŭ. Talerku padzialili na try častki dla harodniny, kruchmalistych praduktaŭ i krynic białku. U 2016 hodzie jaje abnavili, uklučyŭšy raślinnyja krynicy białku, naprykład fasolu i tofu. Siońnia isnujuć try varyjanty šviedskaj talerki: dla fizična aktyŭnych ludziej, dla tych, chto ruchajecca mienš i maje patrebu ŭ mienšaj kolkaści kałoryj, a taksama dla pažyłych ludziej sa słabym apietytam.
U ZŠA ad piramidy admovilisia ŭ 2011 hodzie na karyść prahramy MyPlate. Pavodle jaje, pałovu talerki pavinny zajmać sadavina i harodnina, astatniuju častku — zbožžavyja i białkovyja pradukty, a małočnyja pradukty raźmiaščajucca asobna. Padobnuju madel u 2019 hodzie pradstaviła Kanada, taksama zrabiŭšy akcent na harodninie, sadavinie, celnaziernievych praduktach i raznastajnych krynicach białku.
Niekatoryja śpiecyjalisty prapanavali hladzieć na charčavańnie jašče šyrej. Naprykład, mižziemnamorskaja piramida 2011 hoda ŭklučyła nie tolki pradukty, ale i sumiesnyja pryjomy ježy, hatavańnie, fizičnuju aktyŭnaść i adpačynak. Inšyja krainy taksama raspracavali ŭłasnyja schiemy z ulikam miascovych charčovych tradycyj.
Čamu piramidu pieraviarnuli
Adnak u studzieni 2026 hoda amierykanskija ŭłady znoŭ pradstavili charčovuju piramidu, na hety raz pieraviernutuju. Prykmietnaje miesca ŭ joj zaniali čyrvonaje miasa, tłustyja małočnyja pradukty dy inšyja krynicy białku, a celnaziernievym praduktam adviali mienš miesca.

Novyja rekamiendacyi vyklikali krytyku častki navukoŭcaŭ. Asablivuju zaniepakojenaść vyklikaŭ akcent na jałavičynie, maśle i inšych krynicach nasyčanych tłuščaŭ. Śpiecyjalisty ŭ halinie kardyjałohii nahadali pra daśledavańni, jakija śviedčać, što zamiena takich tłuščaŭ nienasyčanymi, u tym liku vadkimi raślinnymi alejami, karysnaja dla zdaroŭja serca.
Pytańni ŭźnikli i da navukovaha abhruntavańnia novych rekamiendacyj. Krytyki śćviardžali, što amierykanskija ŭłady nie ŭ poŭnaj miery ŭličyli vysnovy niezaležnaha ekśpiertnaha kamiteta, a sama pracedura acenki navukovych danych była niedastatkova prazrystaj.
Na hetym fonie mižnarodnaja hrupa daśledčykaŭ pad kiraŭnictvam navukoŭcaŭ z amierykanskaha Univiersiteta Bryhama Janha prapanavała zusim inšuju charčovuju piramidu. Jaje apisańnie apublikavali ŭ časopisie Advances in Nutrition.
U novaj schiemie hałoŭnaje miesca zajmajuć harodnina, sadavina, celnaziernievyja pradukty, fasola, sačavica, arechi i alei. Pradukty žyviolnaha pachodžańnia taksama dapuskajucca, ale ŭ mienšaj kolkaści, pryčym rybie i ptušcy addajecca pieravaha pierad čyrvonym i pierapracavanym miasam.

Pry raspracoŭcy novaj piramidy navukoŭcy ŭličvali nie tolki ŭpłyŭ praduktaŭ na zdaroŭje, ale i ekałahičnyja nastupstvy ich vytvorčaści. Madel raźličanaja na roznyja charčovyja tradycyi, u tym liku viehietaryjanstva. Aŭtary paviedamili, što daśledavańnie nie mieła asobnaha finansavańnia, choć niekatoryja ź ich adznačyli finansavyja suviazi z vytvorcami praduktaŭ.
Novaja piramida pakul nie stała aficyjnaj asnovaj charčovych rekamiendacyj nivodnaj krainy. Da taho ž daśledčyki jašče nie praviarali, ci sapraŭdy ludzi lepš razumiejuć hetuju schiemu i ci lahčej im prytrymlivacca jaje ŭ paŭsiadzionnym žyćci.
Kamientary