«Nie možaš vajavać — dapamahaj. Nie možaš dapamahać — nie tryndzi»: maładaja biełaruska dałučyłasia da USU ŭ 2026 i vajuje dronščycaj
U zvyčajnym žyćci biełaruska Lio pracavała hrumierkaj. Ciapier jana apieratar dronaŭ u Biełaruskim dobraachvotnickim korpusie. Da taho, jak pajści na front, dziaŭčyna žyła ŭ Polščy. Pra toje, što ŭjaŭlaje saboj vajna ciapier, Lio raskazała ŭ novym vypusku prajekta «ČiesnOK-Live».

U pasłužnym śpisie — blindažy, składy i žmury
Na pytańnie Ivulina, što ŭ jaje «ŭ pasłužnym śpisie» za pakul jašče karotki čas słužby, Lio pieraličvaje blindažy, składy i asabovy skład voraha. Pra inšyja zadačy, kaža, raskazvać nielha.
Zatoje pra adno miesca jana havoryć padrabiazna. Jaho nazyvali «žmuratniaj» — ad słenhavaha «žmur», to-bok niabožčyk. Rasijanie, pa jaje słovach, išli tudy kožny dzień pa niekalki razoŭ.
«Jany išli prosta pa trupach. Tam prosta hara trupaŭ. Tam usio zasiejana ichnimi ciełami. I voś prychodzić novaja hrupa, bačyć vakoł stolki trupaŭ i dumaje: napeŭna, heta biaśpiečny šlach, pajdu», — apisvaje jana miasnyja šturmy.
Dakładnaj kolkaści zahinułych Lio nie viedaje. Ale kožny vylet drona na «žmuratniu», kaža jana, zvyčajna aznačaŭ: budzie na adnaho «žmura» bolš. Spačuvańnia da tych, chto tam zahinuŭ, u jaje niama.
«Choć u ciabie byŭ vybar zastacca doma, zrabić tam niešta lepš, pabudavać dom, vyraścić siamju, zrabić niešta karysnaje. A ty abraŭ prosta voś pajści i ŭ hary hetych trupaŭ stać jašče plus adzin».

Kamandavać dronami mohuć i dziaŭčaty
«Kali dziaŭčaty iduć u vojska, u mianie tolki adno pytańnie da biełaruskich mužčyn: čaho čakajecie vy?»
Z hetymi słovami Lio źviartałasia da biełaruskich mužčyn u svaim publičnym videa. U im jana kazała, što ŭ vojska iduć navat takija, jak jana, dziaŭčaty vahoj 50 kiłahramaŭ. Ciapier jana važyć užo 59, ale svajoj dumki nie źmianiła.
«Prosta adsiedžvacca, pakul za vas niechta niešta zrobić? My pavinny brać adkaznaść sami za siabie. I kožny pavinien rabić bolš u mieru svaich mahčymaściej. Tak, ja razumieju, što vajavać pavinny nie ŭsie. Ale kožny, chto nie vajuje, pavinien tady niejak bolš dapamahać».
Va Ukrainie, zhadvaje dziaŭčyna, jana adnojčy ŭbačyła na mašynie vielmi trapnuju, pa jaje słovach, nalepku: «Možaš vajavać — idzi vajuj. Nie možaš vajavać — dapamahaj. Nie možaš dapamahać — nie tryndzi». Tym bolš što armija ciapier, dadaje Lio, — heta vielmi šyroki śpiektr zadač.
Rašeńnie jechać na front, kaža Lio, saśpieła nie za adzin dzień.
«I što ja tut rablu, kali ŭ mianie niama dziaciej, pra jakich treba kłapacicca? A ŭ chłopcaŭ tam u niekatorych jość i siemji, i blizkija. Mnie vielmi chočacca, kab jany ŭsie viarnulisia žyvyja i zdarovyja dadomu, da svaich siemjaŭ».

Pra Maksa Karža: a ŭčynki dzie?
Pra biełaruskaha repiera Maksa Karža, jaki śpiavaje pa-rusku i na kožnym kancercie paŭtaraje «Spyni vajnu», Lio vykazvajecca rezka. Jana ličyć, što jon «nie robić ničoha dobraha, karysnaha, a naadvarot bolš destruktyŭny».
«Jon u 2020 hodzie kazaŭ: voś, vidosikaŭ na miesiacy napierad naźnimali, davajcie razychodzicca. Nu i tam [heta] «spynicie vajnu». Dzie realnaja dapamoha? Kazać možna šmat čaho, a hladzieć treba na toje, što čałaviek robić. Niejkich učynkaŭ ad jaho ja nie bačyła».
Zakliki da miru dziaŭčyna nazyvaje prosta pijaram: «My za ŭsio dobraje suprać usiaho drennaha, bła-bła-bła». Na zaŭvahu Ivulina, što nichto ź biełaruskich śpievakoŭ, aprača Karža, nie źbiraje ŭ Jeŭropie stadyjony na 70—80 tysiač čałaviek, Lio adkazvaje: nu sabralisia, paskakali — i što? Źmianić jaje staŭleńnie, kaža jana, moh by pierachod śpiavaka na biełaruskuju movu i danaty, pryčym nie dziela pijaru, a ščyryja.
Ivulin zaŭvažaje, što šmat biełarusaŭ žyvuć hetak ža: razmaŭlajuć pa-rusku, robiać vyhlad, što vajny niama, i prosta chočuć, kab usio chutčej skončyłasia. Lio adkazvaje, što nie źbirajecca dumać za kožnaha, jana viedaje, čaho choča sama:
«Ja chaču, kab tak zvanaja Rasijskaja Fiederacyja razvaliłasia, kab jany adčapilisia ad inšych i kab Biełaruś i Ukraina mahli zajmacca adbudovaj svaich krain, adradžeńniem nacyi. I žyli dobra sabie».
Sabaka nie vybiraŭ, a rasijanin vybraŭ
Ślazam, kaža Lio, na vajnie miesca jość: jana moža płakać i ŭsio adno rabić svaju pracu. Adzin taki vypadak dziaŭčyna pamiataje dasiul. Dron užo lacieŭ da akupanta, a da taho ŭ hety momant bieh sabaka.
«Mnie stała tak sumna. Ja padumała, što praz toje, što hety sabaka bieh nie ŭ inšy bok, a da vajennaj celi, jon, ni ŭ čym nie vinny, taksama moža pastradać».
Paśla, kaža Lio, nijakich śladoŭ sabaki kala akupanta nie znajšli. Kali Ivulin zaŭvažaje, što joj było škada sabaku, a nie čałavieka, dziaŭčyna tłumačyć: sabaka nie vybiraŭ, dzie apynucca, a rasijanin śviadoma pryjšoŭ na akupavanuju terytoryju Ukrainy, i vybar u jaho byŭ, mabyć, nie adzin raz.

Na svaim miescy
Na pytańnie, ci adčuvaje jana siabie ciapier ščaślivaj, Lio adkazvaje śćviardžalna. Niadaŭna, jak davodzić dziaŭčyna, jana jeździła da blizkich siabroŭ, i ŭsie adznačyli, što jana vyhladaje ščaśliviejšaj.
«Kali ja žyła ŭ Polščy, u mianie ŭvieś čas była ŭnutranaje adčuvańnie, što ja nie na svaim miescy. Ja nie mahła heta łahična patłumačyć. Prosta ciapier u mianie taki pieryjad, kvesty, jakija ja pavinna zakryć i pajści, kab pierajści na nastupny ŭzrovień».
Na pytańnie, ci nie baicca jana, što vajna stanie dla jaje ładam žyćcia i jana nazaŭsiody zastaniecca vajarom, Lio adkazvaje, što płany na vajnie snavać — «takoje sabie». Ale adčuvańnia, što jana budzie vajavać usio žyćcio, u jaje niama.
«Ja ŭsio ž taki spadziajusia, što ŭ niejkaj budučyni ja stanu maci, i ŭ mianie budzie siamja. Ale chto viedaje, dzie ja budu».
Nadzieju, kaža dziaŭčyna, joj dajuć ludzi, a dakładniej ich lepšyja baki. Vajna, pa jaje słovach, nie prymušaje rasčaroŭvacca ŭ ludziach: adny pakazvajuć na joj svaje lepšyja rysy, inšyja — horšyja.
«I tut taja samaja historyja, jak z pčołami i muchami. Ty abiraješ, kudy tabie hladzieć, na što tabie raŭnacca i ŭ jaki bok tabie ruchacca. Tamu što ty možaš dałučycca da ludziej, jakija robiać nie vielmi sumlenny vybar, a možaš hladzieć na lepšych, brać ich sabie ŭ prykład i ciahnucca za imi».
Kamientary