Pry stvareńni skulptury «Aleś i Alesia» Alaksandra Mińkova ŭ Kaściukovičach miascovyja čynoŭniki ihnaravali ŭłasnyja praviły ŭzhadnieńnia manumientaŭ, a tendary za płastykavuju adliŭku pravodzili zadnim čysłom.
Jak my pisali raniej, za apošnija dva miesiacy na Mahiloŭščynie ź vialikaj pompaj adkryli adrazu try fihuratyŭnyja raboty 45‑hadovaha mahiloŭskaha skulptara Alaksandra Mińkova: u Kaściukovičach, ahraharadku Haradziec Škłoŭskaha rajona i ŭ Bychavie.
Kali paśla škvału kpinaŭ nakont bychaŭskaj hranitnaj skulptury «Žančynie-maci» aŭtar emacyjna davodziŭ, što pracavaŭ kuvałdaj i zubiłam zadarma, a hrošy pajšli tolki na kamień i padatki, to historyja jahonaha kaściukovickaha tvora zusim inšaja.
Dvuchmietrovuju kampazicyju «Aleś i Alesia» pa matyvach vierša Arkadzia Kulašova i pieśni «Pieśniaroŭ» uračysta adkryli na centralnaj płoščy Kaściukovičaŭ 5 vieraśnia 2026 hoda padčas śviatkavańnia Dnia biełaruskaha piśmienstva.
Adnak analiz tendarnaj dakumientacyi śviedčyć, što na momant śviatočnaj cyrymonii pomnik jurydyčna jašče navat nie byŭ nabyty.
Aficyjna šukać padradčyka, jaki nibyta z nula raspracuje eskiz i adalje fihury pa technałohii kampazitnaha manakoka, kaściukovickija čynoŭniki pačali tolki ŭ žniŭni — za try tydni da śviata.
Na praciahu miesiaca jany zapuścili piać pracedur zapar, aceńvajučy skulpturu to ŭ 49 388 rubloŭ (kala $15 tysiač), to ŭ 44 000 rubloŭ. Tendary adzin za adnym zryvalisia, a ŭ lichamankavaj śpiešcy pierad pryjezdam minskaha načalstva zakazčyki błytali daty ŭ damovach i pastajanna mianiali ŭ hrafach krynicu finansavańnia — z rajonnaha biudžetu na ŭłasnyja albo sponsarskija srodki.
Tym časam praca nad pomnikam daŭno išła biez usialakich tendaraŭ. Jak paviedamlała 25 žniŭnia hazieta «SB. Biełaruś siehodnia» i ahienctva BiełTA, Mińkoŭ pačaŭ pracavać nad kampazicyjaj jašče hod tamu. Da momantu publikacyi repartažu ź jahonaj majsterni — za dziesiać dzion da śviata i paśla dvuch sarvanych tendaraŭ na «pošuk» vykanaŭcy — u skulptara ŭžo byli hatovyja płastylinavyja hałovy hierojaŭ, a napieradzie čakali farmoŭka i adliŭka z palimiernych materyjałaŭ.
U bazie dziaržaŭnych zakupak pa Kaściukovickim rajonie nivodnaj zakupki na raspracoŭku ci stvareńnie skulptury za hod da taho, u druhoj pałovie 2025 hoda, nie pravodziłasia.
Zakryć pytańnie z apłataj da śviata tak i nie ŭdałosia. Tamu ŭ kancy vieraśnia — kali skulptura ŭžo try tydni stajała na płoščy — čynoŭniki znoŭ vyjšli na biržu z zajaŭkaj na vyrab i ŭstanoŭku kampazicyi «Aleś i Alesia». Finansavańnie viarnuli ŭ rajonny biudžet, a
paśpiachova zaviaršyć zakupku zmahli tolki ź siomaj sproby 8 kastryčnika na sumu 49 034 rubli, paznačyŭšy termin mantažu daŭno adkrytaha pomnika da 30 listapada 2026 hoda.
Što za vałtuźnia z pomnikam?
Sam Alaksandr Mińkoŭ — skulptar i kamieniarez, u jaho niama ŭłasnaj pramysłovaj vytvorčaści dla adliŭki dvuchmietrovych kanstrukcyj pa technałohii kampazitnaha manakoka.
Kampazitny manakok — heta połaja abałonka sa škłovałakna, zalitaja poliefirnaj abo epaksidnaj smałoj. Pa takoj technałohii zvyčajna robiać karpusy łodak, aŭtamabilnyja bampiery, kabiny atrakcyjonaŭ ci tannyja sadova-parkavyja fihury.
Jak pryznavaŭsia sam Mińkoŭ u žnivieńskim intervju dziaržpresie, pieršapačatkova dla Kaściukovičaŭ taksama abmiarkoŭvali kłasičnuju bronzu, ale ŭ vyniku ad darahoha i składanaha ŭ pracy mietału admovilisia na karyść płastyku, jaki, pavodle słoŭ majstra, «nie adroźnić ad bronzy», bo «technałohii ŭžo daŭno pajšli napierad».
Na spravie ž ad vysakarodnaha mietału zastałasia tolki imitacyja — kałhasnaje paciniravańnie palimiernaj pavierchni bronzavaj farbaj, jakoje vydaje štučnaść materyjału i tannaść usioj pracy ź pieršaha pohladu.
Vidavočna, što pavodle jahonych płastylinavych madelaŭ fihury ŭ kancy žniŭnia ekstranna adlivała i farbavała ŭ doŭh niejkaja śpiecyjalizavanaja firma, ź jakoj paśla śviata treba było raźličycca.
Cikava, što da ŭsich siami tendaraŭ byŭ prykładzieny eskiz skulptury, jaki vielmi padobny pa pastavach fihur, ale mocna adroźnivajecca pa detaliroŭcy ad taho, što źjaviłasia ŭ realnaści.
Toje, što heta nie stankovaja skulptura, jakuju Mińkoŭ raspracavaŭ u jakaści eskiza budučaha pomnika, śviedčyć jaho zdymak z realnym eskizam, na jakim Aleś i Alesia z charakternymi «draŭlanymi» kancavinami pastaŭleny na vialiki kamienny pastamient, jaki nie byŭ realizavany. Pa hetym eskizie bačna, što Mińkoŭ prosta nie ŭmieje lapić tak, jak na eskizie z tendarnaj dakumientacyi.
A što ž tady było ŭ techničnym zadańni? Vyhladaje, što heta była ŠI-hienieracyja na zadadzienuju ŭ vykankamie tematyku — tryvožny zvanočak dla ŭsioj kultury, bo pry takim padychodzie miesca dla tvorčaści nie zastajecca. ŠI-słoŭp davieryli skulptaru pieravieści ŭ abjom, aŭtar paŭtaryŭ ahulnuju kampazicyju, ale nie zmoh dać rady astatniamu.
U kastryčnickija dakumienty zadnim čysłom upisali śpiecyjalnuju ahavorku: vykanaŭca abaviazany stvaryć skulpturu, «uličvajučy ŭsie pažadańni aŭtara (Aŭtar: Mińkoŭ Alaksandr Viktaravič)», jaki pavinien sam dać zychodnyja materyjały i zaćvierdzić usie praŭki razam z načalnikam adździeła kultury rajvykankama Siarhiejem Bulankovym. Prynamsi z aŭtaram na toj momant užo vyznačylisia, ale jak?
Časam nie da zakonaŭ
U mai 2026 hoda była pryniataja pastanova Savieta Ministraŭ №218 «Ab paradku stvareńnia (rekanstrukcyi), pryjomki, uliku i demantažu tvoraŭ manumientalnaha i manumientalna-dekaratyŭnaha mastactva», zaklikanaja navieści žalezny paradak i stvaryć adziny dziaržaŭny rejestr usich manumientaŭ krainy.
Pavodle hetaha dakumienta, dla luboj biudžetnaj skulptury vykankam abaviazany pravieści adkryty dvuchetapny konkurs eskizaŭ terminam ad 15 da 30 dzion z publikacyjaj umoŭ u presie — hetaha nie było.
A taksama atrymać uzhadnieńni Nacyjanalnaj akademii navuk, Ministerstva kultury i abłasnoj mastacka-ekśpiertnaj rady.
Pry hetym ekśpierty pavinny prymać pracu aŭtara na čatyroch etapach — ad eskiza i rabočaj madeli da kardonu ŭ naturalnuju vieličyniu i hatovaha vyrabu.
Pałažeńnie zabaraniaje prymać tvor, kali jon nie adpaviadaje zaćvierdžanamu eskizu abo nie maje naležnych mastackich vartaściej, a taksama patrabuje demantažu abjektaŭ, ustanoŭlenych z parušeńniem pracedury.
Na praktycy ž hetyja normy zastalisia na papiery. U Kaściukovičach čynoŭniki pasprabavali zamaskiravać pomnik pad zvyčajny haspadarčy invientar: zakuplali jaho pa typavoj damovie pastaŭki tavaru, jak meblu dla biblijateki, a ŭ kastryčnickim tendary źmianili kod pradukcyi z «Vyrabaŭ ź niekaštoŭnych mietałaŭ» na bytavy kod 32.99.59.990 — «Vyraby roznyja inšyja, nie ŭklučanyja ŭ inšyja hrupoŭki», choć dla pracy mastakoŭ jość admysłovy kod.
Adnak jurydyčna schavacca za šyrmaj «haradskoha dobraŭparadkavańnia» niemahčyma: u samim techničnym zadańni abjekt nazvany aŭtarskaj skulpturnaj kampazicyjaj, a pastanova Saŭmina adnosić da manumientalna-dekaratyŭnaj skulptury ŭsie vuličnyja statui.
Zakon nie raspaŭsiudžvajecca tolki na zakrytyja terytoryi za płotam albo na afarmleńnie interjeraŭ za pazabiudžetny košt.
Dva inšyja pomniki Mińkova — «Bychaŭskaja madonna» i 2,5‑mietrovy bronzavy biust Hieroju Sacyjalistyčnaj Pracy, śvinarcy i maci-hieraini Ninie Baranavaj u ahraharadku Haradziec Škłoŭskaha rajona — praź sistemu dziaržzakupak uvohule nie prachodzili.
U Bychavie, pavodle miascovaj rajonnaj haziety, hrošy na prajekt vydzieliła Mahiloŭskaja abłasnaja asacyjacyja miascovych Savietaŭ deputataŭ, a sam skulptar śćviardžaŭ, što jamu apłacili tolki siamitonnuju hranitnuju hłybu i padatki.
U vyniku, jak paviedamiŭ namieśnik staršyni Bychaŭskaha rajvykankama Alaksandr Saksonaŭ, čynoŭniki da momantu źniaćcia pakryvała ŭ abnoŭlenym parku navat nie bačyli hatovaj raboty. Heta značyć, što nijakaj šmatetapnaj pryjomki nie było.
Saksonaŭ pryznaŭ, što na eskizie ŭsio było dobra, ale ŭ pracesie zvyčajny kamień (a jaki na Biełarusi jašče zvyčajny kamień, kali nie hranit?) zamianili na hranit i mieła miesca «niedapracoŭka mastaka, što adrazu pakłaŭ ščaku na plačo», a naležnyja pa zakonie ekśpiertnyja kamisii vyjechali na miesca tolki paśla skandału ŭ siecivie.
U svaju čarhu ŭ Haradcy biust Ninie Baranavaj ź niemaŭlom na rukach i vybitaj na pastamiencie navahodniaj cytataj Alaksandra Łukašenki — «Ničoha bolš daskanałaha, čym žančyna, pryrodaj nie stvorana» — apłačvaŭsia praz struktury pryvatnaha biznesu i padšefnaha Biełarusbanku chołdynha «ASB-Ahra Haradziec».
Pavodle pastanovy Saŭmina, stvareńnie luboha pomnika-biusta ŭ rajonach niezaležna ad krynic finansavańnia patrabuje stanoŭčaha zaklučeńnia Administracyi prezidenta, ekśpiertyzy Ministerstva kultury, Akademii navuk i Respublikanskaj mastacka-ekśpiertnaj rady. A ci było jano?
Ciapier čytajuć
U ramkach «novaj architektury biaśpieki» Maskva prapanuje vyvieści jadziernuju zbroju i «Arešnik» ź Biełarusi — infarmacyja pra pieramovy ŭ Abu-Dabi6464
U ramkach «novaj architektury biaśpieki» Maskva prapanuje vyvieści jadziernuju zbroju i «Arešnik» ź Biełarusi — infarmacyja pra pieramovy ŭ Abu-Dabi64
Što znajšli ŭ viaźnicy Kreŭskaha zamka, dzie ŭ 1382‑m zadušyli Kiejstuta? Jana była pachavanaja pad zavałami paśla šturmu Śvidryhajły amal 600 hadoŭ55
Kamientary